fim 23.jśn 2022
Getur fjįrfestir keypt hlut ķ Įsgeiri Marteinssyni leikmanni HK?
Įsgeir Marteinsson.
Mynd: Getty Images

Mynd: Getty Images

Mynd: Getty Images

Tevez og Mascherano fóru til West Ham.
Mynd: Getty Images

Javier Mascherano.
Mynd: Getty Images

Eignarhald žrišja ašila į knattspyrnumönnum hefur lengi veriš umdeilt og dularfullt efni. En hvernig virkar slķkt fyrirkomulag? Af hverju er žetta fyrirkomulag umdeilt? Og loks er žessi skipan lögleg samkvęmt gildandi reglum FIFA? Markmiš žessar greinar er aš svara framangreindum spurningum į stuttan og hnitmišašan hįtt.

Įriš er 2022 og ónefndur fjįrfestir fer į fund forsvarsmanna HK ķ Kórnum ķ žvķ skyni aš gera samning viš félagiš um kaup į eignarhlut ķ knattspyrnumanninum Įsgeiri Marteinssyni. Fjįrfestirinn vonast eftir žvķ aš geta keypt 50% hlut ķ leikmanninum fyrir įkvešna fjįrhęš. Fjįrhęšina fęr HK greidda viš undirritun samningsins og getur félagiš ķ kjölfariš nżtt peningana til aš greiša skuldir sķnar eša til aš styrkja leikmannahóp sinn fyrir įtökin ķ Lengjudeildinni. Ķ huga fjįrfestisins žį er žetta fjįrfesting sem hann gęti notiš rķkulegrar įvöxtunar af, ž.e.a.s. ef leikmašurinn spilar vel og er sķšar seldur til annars félags, enda į fjįrfestirinn žį rétt į 50% af framtķšarsöluverši hans ķ samręmi viš eignarhlut sinn. Öšru mįli gegnir hvort žetta sé raunverulega góš fjįrfestingarįkvöršun af hans hįlfu, ž.e. aš kaupa hlut ķ 28 įra gömlum leikmanni sem leikur ķ B-deild į Ķslandi og hefur mįtt muna fķfil sinn fegurri.

Žessi frįsögn er einfalt dęmi um eignarhald žrišja ašila ķ knattspyrnumanni (e. third party ownership) („TPO“). Žrišji ašili er skilgreindur sem „annar ašili en knattspyrnufélögin tvö sem flytja leikmann į milli sķn, eša nokkurt annaš félag sem leikmašur hefur einhvern tķmann veriš skrįšur hjį." Til eru fjölmargar mismunandi śtfęrslur af TPO samningum milli félaga og žrišju ašila, en ķ grunninn ganga slķkir samningar śt į aš fyrirtęki eša einstaklingur greišir félagi fjįrmuni gegn žvķ aš eignast hlut ķ framtķšarveršmęti tiltekins leikmanns. Į mannamįli žżšir žetta aš félagiš sem leikmašurinn leikur fyrir, į ekki 100% hlut ķ honum. Žessi veršmęti eru alla jafnt žekkt sem efnahagsleg réttindi leikmanns (e. player‘s economic rights). Žrišji ašilinn į žvķ rétt į njóta efnahagslegs įvinnings af framtķšarfélagaskiptum leikmannsins. Slķkur réttur stafar af einkaréttarlegum samningi milli félags og fjįrfestis, og er oftast geršur ķ žeim tilgangi aš (a) fjįrmagna rekstur félags, (b) til aš dreifa kostnaši viš kaup į nżjum leikmanni eša (c) til aš gera nżjan og betri samning viš leikmann ķ žvķ skyni aš halda honum innan raša félags. Aš einhverju leyti mį segja aš fjįrfestir sé į žennan hįtt aš eignast hlutabréf ķ leikmanni lķkt og tķškast žegar fjįrfest er ķ hlutafélagi.

Ķ gegnum tķšina hafa TPO samningar hjįlpaš mörgum smęrri félögum ķ heimsfótboltanum til aš nį įrangri. Nęrtękt dęmi er FC Porto, en TPO samningar eru taldir hafa įtt lykilžįtt ķ velgengni félagsins. Į įrum įšur stundaši portśgalska félagiš žaš grimmt aš kaupa hęfileikarķka leikmenn frį Sušur-Amerķku meš ašstoš żmissa fjįrfesta sem lögšu til fjįrmuni til leikmannakaupanna. Žessi „töfraformśla“ aš kaupa ódżrt og selja svo dżrt gekk śt į žaš aš Porto greiddi ašeins lķtinn hluta af kaupverši hins nżja leikmanns, en fjįrfestirinn greiddi meirihlutann. Meš žessu móti var fjįrhagslegri įhęttu Porto af félagaskiptunum haldiš ķ algjöru lįgmarki. Žó ber aš hafa ķ huga aš TPO samningarnir voru alla jafna žannig uppbyggšir aš žeir heimilušu Porto aš auka viš eignarhlut sinn ķ leikmanninum meš fyrirfram įkvešinni fjįrhęš ķ framtķšinni.

Til skżringar er hęgt aš taka tilbśiš dęmi um argentķnskan leikmann sem Porto kaupir frį River Plate. Kaupveršiš er 5.000.000 evra, en Porto greišir einungis 1.000.000 evra į mešan fjįrfestirinn greišir 4.000.000 evra.

Eignarhlutur ķ leikmanninum eftir kaupin
Porto: 20% (1.000.000 evra af kaupveršinu)
Fjįrfestir: 80% (4.000.000 evra af kaupveršinu)

Porto er žó skynsamlegt félag sem hefur samiš viš fjįrfestinn um aš žvķ sé heimilt įri sķšar aš greiša honum fyrirfram įkvešna fjįrhęš, t.d. 1.200.000 evra og hękka žannig eignarhlut sinn upp ķ 40%. Meš žessu móti er Porto aš greiša fjįrfestinum 1.000.000 evra auk 200.000 evra fyrir auklegan 20% hlut ķ leikmanninum. Viš žetta lękkar eignarhlutur fjįrfestisins nišur ķ 60%. Žetta samkomulag gerir Porto kleift aš auka viš eignarhlut sinn žegar virši leikmannsins hefur hugsanlega aukist vegna góšrar frammistöšu hans ķ portśgölsku deildinni.

Eignarhlutur ķ leikmanninum eftir eitt įr hjį Porto
Porto: 40%
Fjįrfestir 60%

Loks er leikmašurinn seldur frį Porto til Atletico Madrid fyrir 20.000.000 evra, ž.e. fyrir fjórum sinnum hęrri fjįrhęš en nemur upprunalegu kaupverši hans.

Félagaskiptagjaldiš skiptist į eftirfarandi hįtt
Porto: 8.000.000 evrur (40% af 20.000.000 evrum)
Fjįrfestir: 12.000.000 evrur (60% af 20.000.000 evrum)

Halda skal žvķ til haga aš žetta er talsverš einföldun į félagaskiptum leikmanns ķ eigu žrišja ašila. Žaš žurfti sannarlega aš greiša leikmanninum laun į įrunum tveimur sem hann lék hjį Porto. Žegar hagnašur félagsins er reiknašur śt, veršur žvķ aš taka miš af upprunalegu kaupverši sem og launagreišslum til leikmannsins. Eftir sem įšur hafa bęši Porto og fjįrfestirinn notiš rķkulegrar įvöxtun į fjįrfestingu sinni. Žessi įhętta aš greiša 5.000.000 evrur fyrir lķtt reyndan ungan leikmann frį Argentķnu gekk žvķ upp og gott betur en žaš.

Ķ dag eru sambęrilegar fjįrfestingar žrišju ašila ekki lengur leyfšar samkvęmt reglum FIFA. Žess vegna er įhugavert aš velta upp įstęšum žess aš įhugasömum fjįrfesti er ekki heimilt aš eignast hlut ķ Įsgeiri Marteinssyni og hvort skipt eignarhald į leikmanni hafi raunverulega veriš vandamįl sem naušsynlegt hafi veriš aš banna alfariš.

Félagaskipti Tevez og Mascherano til West Ham
Ķ Sušur-Amerķku höfšu TPO samningar lengi tķškast įšur en skżrara ljósi var varpaš į žį innan knattspyrnuheimsins ķ kjölfar félagaskipta Carlos Tevez og Javier Mascherano til West Ham United frį Corinthians į sķšasta degi félagaskiptagluggans leiktķmabiliš 2006/2007. Žaš sem gerši félagaskipti leikmannanna sérstaklega įhugaverš var sś stašreynd aš efnahagsleg réttindi žeirra voru ķ eigu fjölda ašila. Réttindin yfir Tevez voru ķ eigu Media Sports Investments („MSI“) og Just Sports Inc („JSI“), en réttindin yfir Mascherano voru ķ sameiginlegri eigu Global Soccer Agencies og Mystere Services Ltd. Į žessum tķma var engum reglum til aš dreifa sem beinlķnis bönnuš eignarhald žrišju ašila ķ leikmönnum, en žrįtt fyrir žaš kom West Ham sér ķ mikil vandręši meš félagaskiptunum. Raunverulega var Lundśnafélagiš einungis meš leikmennina „į lįni“ frį framangreindum fyrirtękjum, įn žess aš hafa nokkur réttindi yfir žeim, önnur en aš spila žeim ķ keppnisleikjum į vegum félagsins.

Žegar West Ham tilkynnti félagaskiptin til ensku śrvalsdeildarinnar kvašst žaš vera raunverulegur eigandi leikmannana, en minntist hvergi į žetta sérkennilega fyrirkomulag varšandi eignarhald žeirra. Žó grunaši ensku śrvalsdeildina aš ekki vęri allt meš felldu og hóf žvķ aš rannsaka félagaskiptin. Žegar einungis žrjįr umferšir voru eftir af leiktķmabilinu komst deildin aš žeirri nišurstöšu aš West Ham hefši brotiš reglur deildarinnar sem bönnušu žrišju ašilum aš hafa efnahagsleg įhrif į įkvaršanatöku félaga.

Ķ samningnum um Tevez kom t.a.m. fram aš žrišju ašilarnir (MSI og JSI) hefšu fullt vald til aš stżra framtķšarfélagaskiptum leikmannsins og įkveša žį fjįrhęš sem yrši greidd fyrir hann. Greišslan myndi sķšan einungis renna til fyrirtękjanna. Ķ ljósi žessa brots į reglum deildarinnar var félagiš sektaš um 5,5 milljónir punda. Į žessum tķmapunkti var West Ham ķ bullandi fallbarįttu og įtti Carlos Tevez eftir aš leika lykilhlutverk ķ žvķ aš bjarga félaginu frį falli. Įkvöršun deildarinnar féll ķ fremur grżttan jaršveg, enda voru margir žeirrar skošunar aš refsa ętti félaginu meš stigafrįdrętti. Meš vķsan til jįtningar West Ham og vegna žess aš skammt var eftir af leiktķmabilinu taldi enska śrvaldsdeildin žó fullnęgjandi aš lįta sektarfjįrhęš duga. Aš lokum tókst West Ham aš bjarga sér frį falli į kostnaš Sheffield United sem féll nišur ķ B-deildina. Ķ kjölfariš hóf Sheffield United mįlaferli gagnvart Lundśnafélaginu. Sheffield United taldi aš refsing West Ham hefši veriš ófullnęgjandi og aš beita hefši įtt stigafrįdrętti sökum alvarleika brotsins. Aš endingu lauk mįlaferlinu meš sįtt, en West Ham er tališ hafa greitt Sheffield United um 15-18 milljónir punda ķ skašabętur.

Eignarhald žrišju ašila er bannaš
Ķ žvķ skyni aš koma ķ veg fyrir aš sambęrileg mįl endurtękju sig įkvįšu enska knattspyrnusambandiš og enska śrvalsdeildin aš endurskoša reglur sķnar. Ķ stuttu mįli var įkvešiš aš einungis knattspyrnufélögum vęri heimilt aš eiga hlut ķ leikmönnum sķnum. Į Englandi snérust įhyggjurnar um eignarhald žrišju ašila einna helst um heillindi ķžróttarinnar, žróun ungra leikmanna og hęttuna į aš fjįrmunir kynnu aš renna frį knattspyrnunni og ķ vasa fjįrfesta er leikmenn vęru seldir į milli félaga.

Ķ kjölfar mįlsins hóf FIFA einnig nįnari skošun į TPO samningum ķ knattspyrnuheiminum. Komst hiš alžjóšlega samband aš žeirri nišurstöšu aš TPO samningar hefšu žaš ķ för meš sér aš félög festust ķ vķtahring skulda og ósjįlfstęšis įsamt žvķ aš heillindi leikmanna og knattspyrnunnar vęri stefnt ķ hęttu. Į nęstu įrum gerši FIFA žvķ żmsar breytingar į regluverki sķnu til žess aš milda įhyggjur sķnar. Aš endingu var žaš žó ekki ķ fyrra en ķ maķmįnuši įriš 2015 sem algjöru banni var komiš į. Sķšan žį hefur nokkrum félögum veriš haršlega refsaš fyrir višlķka fyrirkomulag į eignarhaldi leikmanna sinna. Belgķska félagiš Seraing United fékk t.d. 2 įra félagaskiptabann og 120.000 evra sekt fyrir aš žiggja 300.000 evrur frį Doyen Sports Group ķ skiptum fyrir 30% hlut ķ leikmanni félagsins. Aš sama skapi var hollenska félaginu FC Twente refsaš meš tķmabundnu banni viš žįtttöku ķ Evrópukeppnum og sekt upp į 185.000 svissneska franka fyrir sambęrilegt brot.

Er algjört bann naušsynlegt?
Eftir stendur žó sś spurning hvort naušsynlegt hafi veriš aš fara žį leiš aš banna algjörlega eignarhald žrišju ašila ķ staš žess aš afmarka tiltekin ramma ķ kringum slķkar fjįrfestingar. Margir hafa bent į aš aukiš eftirlit, svo sem meš gegnsęi og kröfu um upplżsingaskyldu, sé betri valkostur en bann. Įšur en banniš var samžykkt var įhugaverš tillaga sett fram sem snżst um žaš aš žrišji ašili megi aš hįmarki eiga 30% hlut ķ leikmanni og aš TPO samningar į milli félaga og žrišju ašila um nįkvęma skiptingu į eignarhlutum žurfi aš birta opinberlega.

Ķ ljósi fjįrhagserfišleika margra félaga um allan heim, įsamt auknu bili į milli smęrri og stęrri félaga, mį sannarlega efast um réttmęti žess aš algjört bann rķki. Mörg félög žurfa sķfellt aš leita nżrra leiša til aš fį utanaškomandi fjįrmögnun inn ķ rekstur sinn. TPO samningar geta gert félögum kleift aš fjįrmagna starfsemi sķna įsamt žvķ aš efla og/eša višhalda samkeppnishęfni žeirra gagnvart stęrri félögum. Į móti kemur getur žetta blandaša eignarhald żtt undir hagsmunaįrekstra milli fjįrfesta, eigenda félaga, umbošsmanna og žjįlfara. Žaš gęti skašaš ķmynd knattspyrnunnar.

Hvaš sem žvķ lķšur veršur aš telja aš gildar įstęšur séu fyrir žvķ aš nśverandi regluverk um eignarhald žrišju ašila verši aš einhverju leyti endurskošaš. Ķ nįinni framtķš geta įhugasamir fjįrfestar mögulega opnaš veskiš og fjįrfest ķ leikmönnum į borš viš Įsgeir Marteinsson sóknarmanni HK.

Höfundur er lögfręšingur hjį LOGOS lögmannsžjónustu